Aktuelne izložbe

KOLONIJA "HILANDAR"

Sreda 15. Februar 2006. - Utorak 28. Februar 2006.
U SKLADU SA MESTOM I VREMENOM

Među novijim umetničkim kolonijama koje imaju izgleda da opstanu, zahvaljujući u prvom redu proverenim vrednostima umetnika što ih okupljaju, jednako kao i mestu njihovog okupljanja i rada, izdvojili bismo Likovnu koloniju Hilandar. Doduše, Kolonija je počela sa radom nedavno, 2003. i to godinu uoči katastrofalnog požara. Do sada su umetnici tri puta za redom pohodili Hilandar i Svetu Goru. Organizator Kolonije ing. Radosav Čvorović i njen pokrovitelj STR Dućan iz Lazarevca su poslu pristupili veoma ambiciozno. Potpuno svesni obaveza što im određuje samo mesto okupljanja, kako visokim stvaralačkim ciljevima tako i njihovom osobenošću koja proističe iz odnosa prema tradiciji i prirodi pravoslavlja, oni su se opredeli za praksom potvrđene umetnike čije se delo odlikuje jasno profilisanim estetičkim nazorima.

Već iz suhoparnih statističkih podataka koji kazuju da su u radu Kolonije, tokom tri minule godine, učestvovala ravno osamnaestorica umetnika, od čega su četvorica bili svake godine, druga četvorica dva puta a ostali po jedanput, moguće je doneti određene zaključke. To znači da se okosnica vrednosti dosadašnjeg rada Kolonije sadrži u delima slikara Aleksandra Lukovića-Lukijana (1924), Branka Miljuša (1936), Ratka Lalića (1944), Javora Rašajskog (1946), odnosno, Dušana Otaševića (1940), Jovana Rakixića (1944), Milana Staševića (1946) i Milana Miletića (1950). Njihovo delo i delovanje zapaženo upotpunjavaju radovima: Slavoljub Čvorović (1934), Miroljub Đorđević (1935), Vladimir Janković (1952), Rajko Popivoda (1953), Milutin Dragojlović (1953), Stanko Zečević (1954), Milija Belić (1954), Vasa Dolovački (1960), Momčilo Macanović (1966) i Dragan Hajrović (1970).

Naravno, u pročelju Kolonije po svemu, po značaju minulog rada i stečenom ugledu, stoji Luković. Svestan da je kao ličnost i umetnik formiran na duhovnim premisama Sartrovog egzistencijalizma i Joneskovog teatra apsurda, čija se angažovano kritička i često oporo satirična priroda u celosti opire svetotainstvu ikopisa i živopisa, on u Hilandaru mudro pribegava građenju kompozicije u dva plana. Prednji je izveden u duhu njegovog poimanja realizma, ali bez uobičajene ironije ili sarkazma, dok je zadnji plan sveden na armaturu razgolićenog crteža koji celini dela obezbeđuje duhu pravoslavlju preko potrebnu transcedentalnost i spiritualnost.

Poput Lukovića i Miljuš nalazi uspešna rešenja kojima, ne praveći bilo kave bitne ustupke zahtevima manstirskog života a istodobno vodeći računa da se o njih ne ogreši, ostaje privržen svojoj čvrsto uobličenoj i dosledno negovanoj likovnoj poetici. Zapravo, ostaje privržen onim plastičnim vrednostima što ga celinom dela, svejedno da li je u pitanju grafika, slikarstvo ili mozaik, stavljaju u maticu srpske istorije umetnosti druge polovine HH i prvih godina trećeg milenijuma.

Dela druge dvojice umetnika, gotovo vršnjaka Lalića i Rašajskog , koji su učestvovala u radu svih minulih Kolonija, uprkos bitno različitih estetički pogleda na biće slikarstva, imaju i nešto zajedničko. Obojica nastoje i uspevaju, po pravilu efektno i upečatljivo, da kroz opšte i zbirno istaknu osobenosti individualnog i pojedinačnog. Laliću pri tome osnovu pruža nepogrešiva likovna materijalizacija biljnog a Rašajskom životinjskog sveta, u prvom redu ptica. Pleni, prosto opčinjava, njihova spremnost i spretnost da bez otklona od bitnih vrednosti po kojima se njihov minuli liko-vni opus identifikuje, unošenjem odgovarajućih detalja, nenametljivo realizuju istinske omaže gostoprimljivoj srpskoj duhovnoj svetinji, manastiru Hilandaru.

Mada formalne razlike u stvaralačkom postupku, pre svega u načinu izražavanja i upotrebi plastičnih sredstava četvorice umetnika što su dosad dva puta bili učesnici Kolonije, Otaševića , Rakixića , Staševića i Miletića , izgledaju ogromne i nepremostive, ipak nije tako. Naime, svi oni delu pristupaju sa punom svešću da je svet onakav kakvim ga oni vide i predstavljaju, odnosno da je umetnička istina važnija od istine prirode. Tako Otaševićeve rukotvorine, retko slike, češće objekti, instalacije i katkad svojevrsne scenografije, nisu drugo nego njegov aktivan i aktuelan dijalog sa istorijom umetnosti, nasleđem i kulturnom baštinom. U tom smislu njegov boravak u Hilandaru predstavljao je samo jedan stvaralčki podsticaj više na već izgrađenom i mnogim uspesima popločanom putu.


Slično Otaševiću i boravak dvojice vrlih likovnih pedagoga u Hiladaru, Rakixića i Staševića , bio je tek podsticaj više na njihovom utabanom stvaralačkom putu. Bez ostatka zaokupljeni pikturalnim vrednostima, izazovima čiste slikarske materije, spremni da u svakom času drže pod punom racionalnom kontrolom svoje duboko emotivne naravi, obojica na najbolji način demonstriraju postupak kojim se od prirode i prirodnog kao polazišta stiže do umetnosti i umetničkog kao ciljanog ishodišta. Ovde bi valjalo napomenuti da na njihovom tragu, posebno vidno na tragu Staševića , ostaje kao slikar i mladi Hajrović . Razumljivo, formiran u duhu postmodernih ideja i shvatanja, on pravi očekivan i preko potreban korak dalje.

Nasuprot njima, Miletić insistira na realističkom odnosu prema prirodi i materiji. Ipak, izražajna sredstva koja koristi i njegov odnos prema njima u daljem stvaralačkom procesu bivaju sve manje realni. Prostor i materija, uprkos hiperrealističkom prividu, u njegovom slikarstvu deluju više metafizički i oniristički nego stvarno. Po tim odlikama on je bliži duhu ikone i naravi ikonopisca nego biću slike i prirodi slikara.


Sasvim na tragu Miletićevih estetičkih nazora, nalazi se i slikarstvo Dolovačkog , Dragojlovića i Macanovića . Za sve njih realnost i njoj primeren realistički i katkad hiperrealistički slikarski postupak koji neguju, ne predstavljaju cilj već su samo sredstvo kojim se ostvaruje nadumni i nadtelesni, metarealan, dakle transcedentalan odnos prema prirodi. Stoga istina njihove slike, vođena postupkom ikonopisca, nadrasta prostu istinu prirode i obrađenog motiva.

Slično njima, srodni po pristupu, shvatanjima i plastičnoj realizaciji sopstvenih estetičkih ideja i shvatanja, stoje zrele slikarske ličnosti poput likovnog pedagoga, grafičara i slikara Čvorovića , zatim Đorđevića , Jankovića i donekle Belića . Njihov pristup slici počiva na besprekornom poznavanju osnovnih zakona umetnosti, tačnoj, sigurnoj i gipkoj armaturi crteža, skladnim bojenim odnosima, pikturalnoj sočnosti, ubedljivoj materijalizaciji, uravnoteženoj kompoziciji i, gotovo, opredmećenoj emotivnoj zasićenosti, kakvim u tekućem srpskom likovnom stvaralaštvu jedva da ima premca.

Blago po strani od većine učesnika Kolonije stilski i tehnički, našli bi se delima Zečević i Popivoda . Istini za volju, usamljeni vajar Popivoda se na najbolji mogući način uklopio u slikarsku većinu. Opredeljujući se za rad u naglašeno plitkom reljefu čija je struktura u svakom pogledu (počev od motiva koji asocira na geometrijski ornamenat crkvenih ornata i zidnih dekoracija, do skladnog ritmovanja svetlo tamnih površina i, čak, korišćenja bojenih efekata patine) bliska onoj vrsti slike i slikarstva čiju stilsku suštinu određuje plemenita težnja, bliska duhu prvoslavlja, da se minimumom sredstava ostvari maksimum izražajnosti.

Činjenica da se Zečević od samih stvaralačkih početaka opredelio za onu vrstu slikarstva u kojem se na izrazito čulan, emotivan i raspričan način prepliću nadrealno i realno, san i java, mašta i stvarnost, neminovno ga kao učesnika Likovne kolonije Hilanadar postavlja ne mesto koje se nalazi najudaljenije od bića i duha pravoslavlja. S druge strane, upravo visoke vrednosti njegovog krajnje senzibilnog crteža i osvedočeno majstorstvo u slikanju materije, predstavljaju vrline koje mu određuju vidno mesto u istoriji savremene srpske umetnosti.

Nikola Kusovac